Yazı, hikâye anlatmak için değil; muhasebe için icat edildi
İlk yazı şiir ya da destan değildi; kimin kaç koyunu, kaç ölçek tahılı olduğunu tutan kayıtlardı. Edebiyat çok daha sonra geldi.
Yazıyı "düşünceleri ölümsüzleştiren" bir buluş sanırız. Ya asıl doğuş sebebi çok daha sıradan idiyse?
Bilinen en eski yazılı tabletler ne dua ne hikâyedir; ambar ve vergi kayıtlarıdır: kaç ölçek arpa, kaç baş hayvan, kime ne kadar.
Arkeolog Denise Schmandt-Besserat'ın gösterdiği gibi, Mezopotamya'da binlerce yıl mallar küçük kil jetonlarla sayıldı; zamanla bu jetonların kile basılan izleri, soyut yazılı simgelere dönüştü. Yani yazı, muhasebenin bir yan ürünü olarak Uruk döneminde (MÖ ~3300) doğdu.
Destanlar, yasalar ve şiir (örneğin Gılgamış) ancak yüzyıllar sonra geldi. Yani insanlığın en güçlü düşünce aracı, vergi defteri tutma ihtiyacından çıktı — bir aracın mütevazı doğuşu, varabileceği yeri belirlemez.
Büyük buluşların kökeni çoğu zaman tahmin ettiğimizden farklıdır. Bir aracın neden doğduğu, sonradan ne işe yarayabileceğini sınırlamaz.
Kaynaklar
- Before Writing: From Counting to Cuneiform (kil jetonlardan yaziya) - Denise Schmandt-Besserat, 1992
- Uruk donemi civi yazisi tabletleri (muhasebe kayitlari, MO ~3300) - Mezopotamya arkeolojisi
Buradan nereye?
İnsanlar binlerce yıl saydı, hesap yaptı, ticaret kurdu; ama "hiçliği" bir SAYI olarak yazmak çok sonra, görece geç gelen bir buluştu.
Keşfetİnsanlık binlerce yıl resim yaptı; ama tablonun içine doğru "uzayan" gerçekçi derinlik, ancak 15. yüzyılda matematiksel kurallarla icat edildi.
KeşfetBeklenenden sapan, "yanlış" sanılan bir ölçüm çoğu zaman yeni bir bilimin kapısıdır; cevabı bilinen değil, açıklanamayan veri ilginçtir.
Keşfet